ل ڕۆژا 27ێ چریا ئێکێ 2026، سمینارەک هاتە ئەنجامدان بن ناڤونیشانێ "ژینگەها نەدیار: تیشکا گاما و فلتەرێ گوشاری چ بۆ مە ل دور توتنێ و هەوایێ دهۆکێ دیاردەکەن". سمینار ژ لایێ م. سمير هاشم محي الدين، هاریکارێ راگرێ کۆلیژێ هاتە پێشکێشکرن. د سمینارێ دا تەرکیز هاتە ئێخستن ل سەر ئەنجامێن دوو ڤەکۆلینێن بەلاڤکری، ب مەبەستا دیارکرنا پەیوەندیا گرنگ یا دناڤبەرا چاڤدێریکرنا ژینگه‌هێ و ساخلەمیا گشتی، و تەئکیدکرن ل سەر هەبوونا و ئەو ملوەث (پێکهاتێن گوهۆڕینێ) و تەنۆکێن هوور یێن نەدیار یێن کو ب چاڤێن ڕووت ناهێنە دیتن ب ڕێکا پشکنینێن پێشکەفتی یێن مەعنەوی و نموونەوەرگرتنا ڕاستەوخۆ یا هەوای.

ئەڤ دوو سمینارە هاتنە پێشکەشکرن:

1. پلیۆسکەرێن هەوایێ دەرڤە - مەعدەنێن گران و مەترسیێن ساخلەمیێ یێن بەستbundle دگەل وان دا ل دهۆکێ-عێراق
2. هەلسەنگاندنا ئایزۆتۆپێن تیشکدەر یێن سروشتی و نیشاندەرێن مەترسیا تیشکدانێ د بەرهەمێن توتنا بازاڕی دا ل دهۆکێ، عێراق

تەوەرێن سەرەکی یێن هاتینە باسکرن:

• شیکارکرنا ئایزۆتۆپێن تیشکدەر د توتنێ دا: ڤەکۆلین ل سەر دەستنیشانکرنا پۆتاسیۆم-40 (K-40) د بەرهەمێن توتنا بازاڕێن دەڤەرێ دا، ب ڕێکا بەراوردکرنا ڕێژەیا تیشکدانێ دناڤبەرا دهۆکێ (2,800)، مصڕ (1,290)، و سربیا (1,100) ب بکارئینانا ئامێرێن پێشکەفتی یێن تاقێگەهێ.
• پیۆسیبوونا هەوای ب مەعدەنان و ئاستێن سۆربێ (Lead): شیکارکرنا تەنۆکێن هوور یێن هاتینە کۆمکرن ل 20 جهێن جۆدا د دوو وەرزێن جۆدا دا (شکاتی و تەڕاتی) ب بکارئینانا 40 فلتەرێن هەوای، کو دیاربوو ئاستێ سۆربێ (Pb) یێ هاتیا پێڤان ل دهۆکێ (0.402 - 0.645 mg/m³) ب شێوەیەکێ مەزن ل سەر ئاستێ سنورێ پاراستنێ یێ ڕێکخراوا ساخلەمیا جیهانی (WHO) یە کو (0.0005 mg/ m³) یە.
• ژێدەرێن پیۆسبوونێ و ڕێژەیا هەڵمژینێ: دەستنیشانکرنا هۆکارێن سەرەکی یێن مەترسیا ژینگەیی—ژوان ژی هاتووچۆیا ترۆمبێلان، مولیدەیێن گەڕەکان، وێستگەهێن کارەبا گازێ، و سروشتێ جیۆلۆجی یێ دەڤەرێ—دگەل هەلسەنگاندنا ڕێژەیا هەڵمژینا ڕۆژانە یا مرۆڤی بۆ ئۆکسجینی بۆ بچیکان (7.6 m³/day) و کەسێن مەزن (20 m³/day) د گوهۆڕینێن وەرزێن هشکاتی و تەڕاتیێ دا.

ل ڤێرێ دشێن بگەهنە دەقێ ڤەکۆلینان:

• https://www.sjuoz.uoz.edu.krd/index.php/sjuoz/article/view/1043
• https://zjse.uod.ac/index.php/zjse/article/view/281